Wbrew powszechnemu przekonaniu, prawo do uzyskania odpisu orzeczenia nie przysługuje wyłącznie stronom postępowania. Kodeks postępowania karnego przewiduje znacznie szerszy katalog osób uprawnionych.
Podstawą jest art. 157 k.p.k.
Zasady wydawania odpisów orzeczeń reguluje art. 157 Kodeksu postępowania karnego.
Zgodnie z art. 157 § 1 k.p.k.:
„Stronom oraz osobom, których orzeczenie bezpośrednio dotyczy, należy na ich żądanie nieodpłatnie wydać jeden uwierzytelniony odpis każdego orzeczenia. Odpis wydaje się z uzasadnieniem, jeżeli je sporządzono.”
Przepis ten wprowadza prostą zasadę – każda strona postępowania karnego ma prawo otrzymać jeden bezpłatny uwierzytelniony odpis każdego orzeczenia wydanego w sprawie.
Co istotne, dotyczy to nie tylko wyroku, ale również między innymi:
- postanowień,
- zarządzeń, jeżeli mają charakter orzeczenia,
- postanowień wydanych w postępowaniu przygotowawczym,
- postanowień wydawanych już po prawomocnym zakończeniu sprawy (np. dotyczących wykonania kary lub środka zabezpieczającego).
Jeżeli do orzeczenia zostało sporządzone uzasadnienie, odpis powinien zostać wydany wraz z uzasadnieniem.
Nie tylko strony mają prawo do odpisu
Art. 157 § 1 k.p.k. przyznaje uprawnienie nie tylko stronom postępowania, ale również osobom, których orzeczenie bezpośrednio dotyczy.
Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w Kodeksie postępowania karnego, dlatego jego zakres należy oceniać w konkretnym stanie faktycznym.
Przykładowo będą to:
- osoba, wobec której orzeczono środek zabezpieczający,
- osoba zobowiązana do zwrotu korzyści majątkowej,
- pokrzywdzony, na rzecz którego zasądzono obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie,
- osoba, której przepadek dotyczy bezpośrednio.
Aby uzyskać odpis orzeczenia konieczne jest, aby rozstrzygnięcie wprost kształtowało sytuację prawną danej osoby.
Czy trzeba składać wniosek?
Tak.
W praktyce procesowe tylko w nielicznych przypadkach Sąd doręcza orzeczenia z urzędu. Dużo częściej orzeczenie może podlegać doręczeniu, jednak konieczny jest wniosek zainteresowanego. Taką regułę wyznacza także art. 157 § 1 k.p.k.
Czy za odpis trzeba zapłacić?
Aktualne brzmienie art. 157 § 1 k.p.k. jednoznacznie wskazuje, że jeden uwierzytelniony odpis każdego orzeczenia wydawany jest nieodpłatnie. Jeżeli zainteresowany pragnie uzyskać więcej odpisów, wówczas powinien opłacić wniosek – 6,00 zł za każdą stronę orzeczenia. Opłaty należy dokonać na aktualny numer konta Sądu, do którego zwracamy się o odpis.
Wyjątek – sprawy objęte tajemnicą ze względu na ważny interes państwa
Art. 157 § 2 k.p.k. przewiduje wyjątek od opisanej wyżej zasady.
Jeżeli jawność postępowania została wyłączona ze względu na ważny interes państwa, strony oraz osoby, których orzeczenie bezpośrednio dotyczy mogą otrzymać kopie orzeczenia kończącego postępowanie ale bez uzasadnienia.
Przepis ten ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie przede wszystkim w sprawach dotyczących bezpieczeństwa państwa lub informacji niejawnych.
Wyrok z klauzulą wykonalności
W wyrokach karnych często spotykane są rozstrzygnięcia, które dotyczą bezpośrednio strefy majątkowej pokrzywdzonego. Sąd karny może w skazującym wyroku orzec m.in.:
- naprawienie szkody,
- zapłatę zadośćuczynienia,
- zapłatę nawiązki,
Jeżeli skazany nie wykona dobrowolnie orzeczonego obowiązku finansowego pokrzywdzony ma prawo uzyskać odpis wyroku, zaopatrzony w klauzulę wykonalności.
Taki dokument stanowi tytuł wykonawczy, na podstawie którego komornik może prowadzić egzekucję przeciwko zobowiązanemu.
W tym miejscu warto też dodać, że jeżeli sprawca otrzymał karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem, a nie wykonuje dobrowolnie orzeczonych wobec pokrzywdzonego obowiązków finansowych to grozi mu wszczęcie postępowania o wykonanie zawieszonej kary.
